Ga direct naar inhoud
Profielen | Profielen translated
26 februari 2024

Zwart logo Profielen

Onafhankelijk nieuws van de Hogeschool Rotterdam

Opinie

Op zoek naar de essentie #14: Overbodige centralisatie – kunnen we niet beter zelf leren sturen?

25 October 2023

In een serie blogs voor Profielen gaat hoofddocent Mark Smit op zoek naar de essentie van goed onderwijs. Niet met elke hype meedoen, niet elke vernieuwing omarmen, maar ‘doordachte eenvoud’, zoals hij het noemt. Lees meer over Mark en zijn motivatie om deze reeks blogs te schrijven.

Piraat aan het roer terwijl anderen kijken
Marit Breuker

Doorbreek de reflex om alles van bovenaf te regelen, betoogt Mark Smit in deze blog over goed onderwijs. Zorg er liever voor dat docenten leren hoe ze zelf hun problemen kunnen oplossen.

Als bestuurder heb je in een grote organisatie slechts indirect invloed op wat er op de werkvloer gebeurt. Voor directe invloed is de organisatorische en fysieke afstand nu eenmaal te groot.

Je belangrijkste stuurinstrumenten zijn beleid en (re)organisatie. Wanneer er iets grootschalig misgaat, dan wordt er meestal ingegrepen met nieuw beleid: aangescherpte regels, ver- en geboden, of veranderingen op organisatieniveau: een nieuwe managementlaag. Een projectorganisatie.

Ook op lagere niveaus is er een onweerstaanbare neiging aanvullend beleid te maken.
Een probleem dat ergens is ontstaan, wordt opgelost met beleid dat opeens ook geldt op plekken waar dat probleem niet bestaat. Roosterdiensten komen met extra regels en beperkingen. Een instituut/cluster/faculteit bedenkt eigen regels om bepaalde interne processen te ‘stroomlijnen’.

Er komt eerder beleid bij dan er wordt geschrapt. Niet zelden ontstaan er daardoor nieuwe problemen op plekken waar het eerder gewoon goed ging. Ik pleit daarom voor ‘beleidsbeheersing’, ter bestrijding en voorkoming van ongewenste complexiteit.

Het streven zou moeten zijn dat er op een zo laag mogelijk niveau wordt gestuurd, op basis van deskundigheid en doordachte afwegingen. Dat kan natuurlijk niet met alles. Op sommige vlakken is er op docent- of opleidingsniveau nu eenmaal te weinig kennis. Docenten hoeven zich niet te bemoeien met de manier waarop onze gebouwen worden verwarmd en hoe de centrale server met back-ups moet omgaan.

Maar – zeker in het hoger onderwijs – zijn er weinig andere zaken waarin we als hoogopgeleid team niet grotendeels of helemaal de verantwoordelijkheid zouden moeten kunnen nemen. Of zouden moeten léren nemen.

Juist doordat er veel gecentraliseerd is, ontnemen we onszelf de mogelijkheid om zelf dingen te regelen en daarvan te leren. Daar hebben we ook geen tijd voor, want een groot deel van het opleidingsbudget is al afgeroomd naar de centrale diensten.

Omdat we niet meer zelfredzaam zijn, gaan er te veel dingen mis. Dat wordt vervolgens centraal opgelost. Nog een project, nog een systeem, nog een adviseur. En de vraag is of het dan overal is opgelost, en er ergens anders geen nieuwe problemen zijn ontstaan. In zo’n complex systeem zie je al snel iets over het hoofd.

In de gedachte van de ‘doordachte eenvoud’ past het om verantwoordelijkheid zo dicht mogelijk bij de plek te leggen waar ‘het’ gebeurt. De complexiteit van een opleidingssysteem is – mits voldoende doordacht ontworpen – voor elke medewerker van die opleiding te doorzien. Voor een buitenstaander is dat al veel moeilijker, zeker als er tientallen opleidingen met elk hun eigen complexiteit aan het werk zijn.

Dit is geen pleidooi voor totale autonomie van opleidingen. Een bepaalde mate van centrale ondersteuning en regie kan behulpzaam zijn en is ook vaak nodig. Maar de sturing zou als hoofddoel moeten hebben: de zelfredzaamheid van opleidingsteams duurzaam te vergroten.

‘Alles zelf doen is altijd duurder!’
‘Ik vind dat de labels decentraal vs centraal in deze discussie oneigenlijk gebruikt worden: het is een valse dichotomie. De centrale afdelingen zijn te vaak een gemakkelijke zondebok. Het is niet óf het een óf het ander. Er zijn zaken die je centraal afspreekt, of in sommige gevallen centraal bepaalt, en dus ook centraal organiseert. Andere zaken zoek je zelf uit en daarvoor moeten er dingen decentraal georganiseerd zijn. Ze bestaan naast elkaar. En mocht je toch staan op die dichotomie dan is er nog altijd het middengebied “coördinatie”. Naast losse opleidingen zijn we ook de Hogeschool Rotterdam. Een hogeschool met regionale impact, en met (steeds merkbaarder en steeds relevantere) synergie. Die synergie is er niet zonder coördinatie en samenwerking. Natuurlijk moeten we elk dubbeltje omdraaien, maar als je echt gaat kijken is autarkie altijd duurder.’
Ernst Phaff, hoofddocent HRBS

Tekst: Mark Smit
Redactie: Olmo Linthorst
Illustratie: Marit Breuker

Meer blogs van Mark Smit

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief!

Reacties

Laat een reactie achter

One Response to Op zoek naar de essentie #14: Overbodige centralisatie – kunnen we niet beter zelf leren sturen?

  1. Klinkt allemaal heel leuk maar de eerste vraag die opkomt is ‘Hoe dan?’ en voor je het weet ben je weer beleid aan het schrijven.

    Tevens staat dit perspectief haaks op de blogs van andere docenten die juist aangeven zich te willen richten op onderwijs en niet op de administratieve rompslomp er omheen. Die rompslomp ontkom je ook niet aan als je een diploma van maatschappelijke waarde wilt afgeven want om de zoveel tijd staat er een accrediteur op de stoep en dan moeten je zaken gewoon op orde zijn.

Spelregels

De redactie waardeert het als je onder je eigen naam reageert.

  1. Houd het netjes, beschaafd, vriendelijk en respectvol. Niet vloeken of schelden.
  2. Dwaal niet af van het onderwerp (blijf ‘on topic’).
  3. Wees kort, duidelijk en maak een punt.
  4. Gebruik argumenten, geen uitroepen.
  5. Geen commerciële boodschappen.
  6. Niet op de persoon spelen.
  7. Niet discrimineren, aanzetten tot haat of oproepen tot geweld (ook niet voor de grap).
  8. Van bezoekers die een reactie achterlaten op de site wordt automatisch het IP-adres opgeslagen.
  9. De redactie geeft reacties die dreigende taal bevatten door aan de veiligheidscoördinator van de Hogeschool Rotterdam.

Lees hier alle details over onze spelregels.

Back to Top