Ga direct naar inhoud
Profielen | Profielen translated
3 maart 2024

Zwart logo Profielen

Onafhankelijk nieuws van de Hogeschool Rotterdam

Opinie

Op zoek naar de essentie #4 – Kan het een onsje minder met die volgepropte programma’s?

7 June 2023

In een serie blogs voor Profielen gaat hoofddocent Mark Smit op zoek naar de essentie van goed onderwijs. Niet met elke hype meedoen, niet elke vernieuwing omarmen, maar ‘doordachte eenvoud’, zoals hij het noemt. Lees meer over Mark en zijn motivatie om deze reeks blogs te schrijven.

Na vier jaar zijn studenten nog geen experts en dat hoeft ook niet. Als ze de essentie maar in de vingers hebben. Als docenten van een opleiding die duidelijk hebben kunnen ze gaan schrappen, betoogt Mark Smit in zijn vierde blog.

Aan grote ambities in het onderwijs geen gebrek. De beroepen waar we voor opleiden zijn ingewikkeld en gevarieerd. De wereld waarin onze afgestudeerden terechtkomen is complex en onvoorspelbaar. Er moet dus ontzettend veel geleerd worden, voordat we onze studenten aan de buitenwereld kunnen toevertrouwen. Ze moeten ten slotte op alles voorbereid zijn, en het zal maar gebeuren dat een student de arbeidsmarkt betreedt met een stukje ontbrekende kennis. Maak een rondje beroepenveld en je komt zo thuis met een lange lijst met onderwerpen ‘die echt meer aandacht moeten krijgen in het programma’.

Maar hoe realistisch is het om te verwachten dat studenten in vier jaar klaar zijn voor de volle breedte van de arbeidsmarkt? Competent en deskundig? En dan ook nog sociaal vaardig, kritisch informatiebekwaam, ethisch handelend en maatschappijbewust?

Niet dus. We zullen moeten accepteren dat studenten na vier jaar niet volledig volgroeid zijn op alle aspecten die in onze eindtermen staan. Gelukkig hebben ze nog zo’n veertig jaar om door te leren en te groeien, dus dat zouden we moeten kunnen accepteren.

Maar waarom lezen dan zoveel afstudeercriteria als beschrijvingen van een expert met tien jaar werkervaring? En waarom verwachten we dan ook nog eens dat elk criterium bewezen voldoende is?

Daar komt nog eens bij dat we veel dingen die we vragen in het afstuderen niet eerder met studenten hebben geoefend. Een samenhangende scriptie van tachtig pagina’s schrijven. Zelfstandig een groot project of onderzoek uitvoeren in de buitenwereld. Een presentatie of een ‘verdediging’ houden voor een meerkoppige commissie…

En dan de inhoud van veel studieprogramma’s: vol ingewikkelde onderwerpen die maar één keer worden aangeboden en getoetst en die met grote waarschijnlijkheid niet meer terugkomen in een vervolgvak of in het afstuderen. En misschien niet eens in de hele toekomstige carrière van de afgestudeerde. Kan het misschien een onsje minder?

Het streven naar doordachte eenvoud dwingt ons om keuzes te maken. Als we dat verstandig en onderbouwd willen doen zonder ellenlange discussie over elk detail, zullen we vooraf kraakhelder moeten hebben wat de essentie is. Wat is de kern van het beroep? Wat doet elke afgestudeerde in de praktijk en wat doet maar een enkeling? Wat maakt dat een opdracht op niveau is – dus niet te ingewikkeld maar zeker ook niet te complex voor een beginnend beroepsbeoefenaar? Schrappen kost tijd. Maar het betaalt zich terug in kwaliteit.

En dan het scheermes erover. Als een student een essentiële beroepstaak ‘gewoon’ goed heeft uitgevoerd – een professional ziet dat meteen, moet je dan nog met allerlei deelcriteria aan de slag om je oordeel te onderbouwen? Moet een student dan echt nog een lijst verbeterpunten toegeworpen krijgen? Of is oké gewoon oké en laat je het aan de student of die nog tips wil?

Vaak worden onderwerpen ook gewoon te vroeg aangeboden. Het lastigste rekenvak meteen in het eerste jaar, want dat zou selecterend zijn … onzin! Het is demotiverend en het leidt af van de essentie. En als het al selecteert,  dan is dat op volstrekt onbewezen gevolgtrekkingen over het toekomstige vermogen van een student.

De lat iets lager leggen en het programma iets minder volproppen aan het begin kan ervoor zorgen dat studenten veel verder komen in dingen die relevant zijn voor de essentie van het beroep. Liever daar nog een keer extra mee oefenen dan meteen de diepte in met kennis die studenten later in het programma waarschijnlijk veel makkelijker kunnen aanleren. Omdat dan hun leergedrag is ontwikkeld en omdat ze het geheel al beter overzien.

Je zult verbaasd zijn over het versnellingsvermogen in de laatste jaren van studenten met een solide basis in ‘slechts’ de essentie van het vak en een gezonde, niet primair op het volgende tentamen gerichte studiehouding.

Ieder kwartaal opruimen: Marie Kondo bij maritiem
‘Heb je een nieuw curriculum ingevoerd, dan komen er in de jaren daarna altijd dingen bij; zelden gaat er iets af. Daarom zijn we bij maritieme techniek eind vorig studiejaar begonnen met het opruimen van het curriculum. Wat is het doel van dit vak en wat kan weg? Een vak van drie studiepunten had bijvoorbeeld twintig leerdoelen. Een ander vak kostte studenten bijna drie keer meer uren dan er voor het vak stonden. Niet alleen de essentie, ook de studeerbaarheid is soms uit het oog verloren. Ook wij docenten gaan helaas vaak ten onder aan onze te grote ambitie. Bij maritieme techniek hebben wij ervoor gekozen om een studiejaar lang elke teamdag samen structureel ons onderwijsprogramma kritisch onder de loep te nemen om op te ruimen. Wildgroei wegsnoeien, terug naar de essentie, het onderwijsprogramma doceerbaar houden voor docenten en studeerbaar voor studenten, daar ging het om. En ja, dit kan zonder dat je de kwaliteit, de complexiteit of het niveau tenietdoet.’
Marleen ter Huurne, hogeschooldocent maritieme techniek

Onzekere toekomst vraagt om handzaam gereedschap
‘De commissie Veerman liet ons in 2010 al weten dat hogescholen (en dus opleidingen) een scherpe focus op regionale uitdagingen moeten hebben. Sindsdien zijn er veel rapporten bijgekomen die reppen over snel veranderende beroepscontexten. Het dilemma voor curriculumcommissies is hoe ze om moeten gaan met een beroepscontext waarin vaak nog wel een heldere “kern” en “waarden” zichtbaar zijn, maar waarvan de context en nuances in de toekomst onzeker zijn. Een goed curriculum is als MacGyvers zakmes. Met de juiste gereedschappen, kennis en talent kun je die bom onschadelijk maken, maar hij moet wel in je zak passen.’
Ernst Phaff, hogeschooldocent HRBS

Meer blogs van Mark Smit

Tekst: Mark Smit
Illustratie: Marit Breuker
Redactie & reacties: Olmo Linthorst

 Profielen, het onafhankelijke nieuwsmedium van de Hogeschool Rotterdam, deelt wekelijks artikelen op Linkedin. Ben jij onze nieuwe connectie?

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief!

Reacties

Laat een reactie achter

One Response to Op zoek naar de essentie #4 – Kan het een onsje minder met die volgepropte programma’s?

  1. Ik ben zo blij met dit stuk. Rustig aan beginnen. Tijd geven om de basis te leren en je ertoe te verhouden. Herhalen. En er op vertrouwen dat ze het op een gegeven moment echt wel zelf oppakken.

Spelregels

De redactie waardeert het als je onder je eigen naam reageert.

  1. Houd het netjes, beschaafd, vriendelijk en respectvol. Niet vloeken of schelden.
  2. Dwaal niet af van het onderwerp (blijf ‘on topic’).
  3. Wees kort, duidelijk en maak een punt.
  4. Gebruik argumenten, geen uitroepen.
  5. Geen commerciële boodschappen.
  6. Niet op de persoon spelen.
  7. Niet discrimineren, aanzetten tot haat of oproepen tot geweld (ook niet voor de grap).
  8. Van bezoekers die een reactie achterlaten op de site wordt automatisch het IP-adres opgeslagen.
  9. De redactie geeft reacties die dreigende taal bevatten door aan de veiligheidscoördinator van de Hogeschool Rotterdam.

Lees hier alle details over onze spelregels.

Back to Top